บทความและงานวิจัยเด่นของเครือข่ายวิจัยเพื่อการพัฒนาเชิงพื้นที่-ภาคเหนือตอนบน

การพัฒนาความมั่นคงของกองทุนสวัสดิการชุมชนจังหวัดพะเยา

สำนักวิชาวิทยาการจัดการและสารสนเทศศาสตร์และสำนักวิชาศิลปศาสตร์ ม.พะเยา*

บทนำ

กองทุนสวัสดิการชุมชนในระดับตำบล จังหวัดพะเยา เป็นการจัดตั้งขึ้นบนศักยภาพและความต้องการของคนในชุมชนที่ร่วมกันคิดและดำเนินการ ในระยะแรกของการดำเนินการ กองทุนฯ เกือบทุกแห่ง กำหนดให้สมาชิกสมทบเข้าเป็นสมาชิกปีละ 200 บาท โดยได้รับผลประโยชน์ ด้านการเกิด เจ็บและตาย โดยหวังว่ากองทุนฯดังกล่าวจะเป็นเครื่องมือสร้างความผูกพันทางจิตใจและพึ่งพาอาศัยกันของคนในชุมชน แต่อย่างไรก็ตาม การดำเนินการของคณะกรรมการกองทุนสวัสดิการชุมชนที่ผ่านมาประสบปัญหาต่าง ๆ ได้แก่ ประชากรในตำบลร้อยละ 60-70 ไม่เข้าเป็นสมาชิก ส่วนที่เป็นสมาชิกกลับเป็นผู้สูงอายุและผู้ที่มีความเสียงต่อสุขภาพ ประกอบกับขาดการวิเคราะห์ข้อมูลทางด้านการเงินที่เหมาะสม จึงทำให้คณะกรรมการกองทุนฯ ส่วนใหญ่ไม่สามารถตัดสินใจในการจัดการทางการเงิน การกำหนดผลประโยชน์ตอบแทน รวมถึงพยากรณ์สถานการณ์ทางการเงินในอนาคตได้

(more…)

การพัฒนาเครือข่ายความร่วมมือด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ และพลังงานทางเลือก เพื่อเสริมสร้างความมั่นคงในพื้นที่ตามแนวชายแดน อำเภอแม่ สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน

พื้นที่เป้าหมาย : ตำบลเสาหิน ตำบลแม่คง

ความสำคัญ:

การขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศ พลังงานถือว่าเป็นปัจจัยสำคัญและเป็นสิ่งจำเป็นต่อการดำเนินชีวิตของประชาชน ประเทศจะยั่งยืนได้นั้นต้องพัฒนาระบบพลังงานให้ยั่งยืนควบคู่กันไป แต่การพัฒนาก่อให้เกิดผลกระทบต่อสุขภาพประชาชน สังคมและสิ่งแวดล้อม ทั้งในระดับพื้นที่และในระดับโลกหลายประการ การบริหารจัดการพลังงานและมีส่วนร่วมในการรับผิดชอบผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม (กระทรวงพลังงาน, 2549) การสร้างความมั่นคงด้านสิ่งแวดล้อมเป็นเส้นทางสำคัญในการยกระดับชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนในชนบทและที่สำคัญก็คือการดำเนินงานเช่นนั้นจะเป็นการสร้างความมั่นคงของมนุษย์ให้เกิดขึ้นด้วย จากผลงานวิจัยเรื่องการพัฒนาและประเมินเทคโนโลยีชุมชน : กรณีตัวอย่างบ้านหนองขาวกลาง ตำบลห้วยปูลิง อำเภอเมือง จังหวัดแม่ฮ่องสอน พบว่าเทคโนโลยีเครื่องกำเนิดไฟฟ้าขนาดเล็ก เป็นการใช้พลังงานทางเลือกที่เกิดจากการมีส่วนร่วมในการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรอย่างพอเพียงและเห็นคุณค่า เพื่อแก้ไขและพึ่งพาตนเอง

(more…)

โครงการ การศึกษารอบการทำไร่หมุนเวียนที่เหมาะสมต่อระบบนิเวศป่าไม้ และผลผลิตทางเกษตรใน อ. แม่สะเรียง จ. แม่ฮ่องสอน

ความสำคัญ

เป็นที่ยอมรับว่า การทำไร่หมุนเวียนในพื้นที่ต้นน้ำลำธารหรือพื้นที่อนุรักษ์ของประเทศในปัจจุบัน ได้ส่งผลกระทบโดยตรงต่อระบบนิเวศและความหลากหลายทางชีวภาพในท้องถิ่น สาเหตุสำคัญคือการเลือกพื้นที่และขั้นตอนในการทำไร่หมุนเวียน เริ่มจาก การถางป่า การเผา การตากดิน การปลูกพืชไร่ การกำจัดวัชพืช การเก็บเกี่ยวผลผลิต ฯลฯ

(more…)

การพัฒนาระบบเตือนภัยไฟป่าและมลพิษทางอากาศจากไฟป่าในจังหวัดแม่ฮ่องสอน บนระบบภูมิสารสนเทศเครือข่ายสาธารณะ

พื้นที่เป้าหมาย: จังหวัดแม่ฮ่องสอน

ความสำคัญ

pic28
(more…)

การพัฒนาระบบการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวเพื่อพึ่งตนเองของชาวนาน่าน

ความเป็นมา

ปัญหาเมล็ดพันธุ์ข้าวของจังหวัดน่านยังคงมีอยู่ แม้ว่ากลุ่มชาวนาก้าวหน้าสามารถพัฒนาพันธุ์ข้าวได้เองและมีความต้องการเมล็ดพันธุ์ที่เกินกำลังการผลิต แต่เนื่องด้วยยังเป็นการผลิตแบบต่างคนต่างทำ ที่ไม่สามารถตรวจสอบและควบคุมคุณภาพเมล็ดพันธุ์ได้ ดังนั้นคณะผู้วิจัยจึงได้ทำงานร่วมกับเครือข่ายในพื้นที่ เพื่อการพัฒนากระบวนการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวของกลุ่มชาวนาให้เป็นระบบ มีประสิทธิภาพการผลิตและสร้างความเชื่อถือในคุณภาพเมล็ดพันธุ์

(more…)

การพัฒนาระบบฐานข้อมูลเชิงพื้นที่ด้วยการมีส่วนร่วมของชุมชนเพื่อกำหนดแนวทางการแก้ไขปัญหาสิทธิที่ดินทำกินแผนพัฒนาชุมชนและการจัดการทรัพยากรป่าไม้ จังหวัดแม่ฮ่องสอน

ความสำคัญของปัญหา

การขาดที่ดินทำกินและสิทธิที่ดินทำกินเป็นปัญหาสำคัญที่สร้างความขัดแย้งระหว่างภาคประชาชนกับหน่วยงานราชการที่เกี่ยวข้อง รัฐบาลต้องรีบดำเนินการแก้ไขเพื่อสร้างโอกาสสิทธิการเข้าถึงและการใช้ทรัพยากรอย่างถูกต้องและยั่งยืนของประชาชนให้มากขึ้น หน่วยงานด้านการป้องกันทรัพยากรธรรมชาติ ต้องรับภาระหน้าที่อย่างมากในการป้องกันและอนุรักษ์ทรัพยากรป่าไม้ การใช้ที่ดินเพื่อการเกษตรกรรมส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ที่อยู่ในเขตป่าอนุรักษ์และป่าสงวนแห่งชาติทำให้เจ้าหน้าที่มีปัญหาทางด้านการจัดการ ดูแล และป้องกันทรัพยากรป่าไม้ที่มีโอกาสถูกบุกรุกจากราษฎรเพื่อแผ้วถางพื้นที่ทำกินเพิ่มมากขึ้น ขณะที่ราษฎรที่มีพื้นที่ทำกินในเขตพื้นที่ป่าไม้ ได้ขาดความมั่นใจในการประกอบอาชีพเกษตรกรรม เนื่องจากตระหนักดีว่ากำลังกระทำผิดกฎหมายป่าไม้ซึ่งอาจถูกจับกุมดำเนินคดีและถูกย้ายออกจากพื้นที่ทำกินโดยเจ้าหน้าที่ของรัฐได้ทุกขณะ ซึ่งประเด็นดังกล่าวได้ก่อให้เกิดความไม่เข้าใจและสร้างความขัดแย้งระหว่างกันเรื่อยมา

(more…)