งานวิจัย : โครงการ การออกแบบการปรับปรุงและการศึกษาความเป็นไปได้ของการจัดการระบบรถประจำทางของเทศบาลนครเชียงใหม่
นักวิจัย : ผศ.ดร.ปุ่น เที่ยงบูรณธรรม
วันเริ่มต้นโครงการ : 15/07/2010
วันสิ้นสุดโครงการ : 14/12/2010
จังหวัด : เชียงใหม่
เอกสารประกอบ :

ความเป็นมาของโครงการ

จังหวัดเชียงใหม่นับเป็นเมืองท่องเที่ยวที่สำคัญอีกแห่งหนึ่งของภาคเหนือ  มีนักท่องเที่ยวเข้ามาท่องเที่ยวในจังหวัดเป็นจำนวนมาก เป็นศูนย์กลางทางเศรษฐกิจของภาคเหนือตอนบน ประกอบกับการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ สังคม และการท่องเที่ยวที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วทำให้ความต้องการด้านคมนาคมขนส่งมากขึ้น ในขณะที่เส้นทางคมนาคมและการขนส่งภายในเมืองยังไม่ได้รับการปรับปรุงพัฒนาให้สอดรับกับความต้องการที่มากขึ้น จึงก่อให้เกิดปัญหาการจราจรติดขัด และความไม่พึงพอใจของผู้ใช้บริการโดยสารขนส่ง สูญเสียเวลาและทรัพยากรในการแก้ปัญหาเฉพาะสถานการณ์ โดยเฉพาะช่วงเวลาเร่งด่วนและในช่วงเทศกาลต่างๆ เนื่องจากถนนที่มีอยู่ไม่สามารถที่จะรองรับยานพาหนะปริมาณมากได้  หากจะแก้ไขปัญหาโดยการขยายถนน หรือทำการสร้างถนนเพิ่มเติม ก็จะส่งผลกระทบต่อการเวนคืนที่ดิน สูญเสียเวลาและงบประมาณจำนวนมาก จึงทำให้แนวทางแก้ไขนี้ไม่เหมาะสมกับการขนส่งสาธารณะในเขตเมือง

รูปแบบการขนส่งสาธารณะของจังหวัดเชียงใหม่ มีรูปแบบการให้บริการหลัก คือ รถโดยสารสองแถว และรถประจำทาง โดยมีการให้บริการทั้งภายในเขตเทศบาล และจากเขตเทศบาลสู่อำเภอรอบนอก ทั้งนี้ผู้ให้บริการรถโดยสารสองแถวกำลังประสบปัญหาในการประกอบการ เนื่องจากต้นทุนค่าใช้จ่ายเพิ่มสูงขึ้นในทุก ๆ ปัจจัย เช่น ราคาน้ำมัน อะไหล่ ค่าบำรุงรักษา อีกทั้งประชาชนไม่นิยมใช้บริการ เพราะไม่สะดวกและคล่องตัวเหมือนรถส่วนตัว นอกจากนี้ประชาชนและนักท่องเที่ยวยังต้องเผชิญปัญหาต่าง ๆ จากการใช้บริการ เช่น การให้บริการของรถประจำทางไม่เพียงพอต่อความต้องการของประชาชน จำนวนเที่ยวที่ให้บริการก็มีจำนวนน้อยมาก คือ ช่วงเช้า 2 เที่ยวและช่วงเย็น 2 เที่ยวเท่านั้น เส้นทางการเดินรถไม่ครอบคลุมพื้นที่ทั้งหมด เป็นต้น ทั้งนี้เนื่องมาจากการขาดการจัดการที่มีประสิทธิภาพ นอกจากไม่สามารถจูงใจให้ประชาชนเลือกใช้บริการได้แล้วยังส่งผลกระทบต่อภาพลักษณ์ของเมืองเชียงใหม่อีกด้วย

จากสภาพปัญหาของระบบโดยสารขนส่งสาธารณะในจังหวัดเชียงใหม่ที่เป็นปัญหาต่อเนื่องและไม่ได้รับการแก้ไขอย่างจริงจัง หน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชน รวมถึงประชาชนชาวเชียงใหม่จึงหันมาให้ความสำคัญต่อการแก้ปัญหาที่เกิดขึ้น โดยจากผลการประชุมเฉพาะกลุ่มหลายครั้งระหว่างเทศบาลนครเชียงใหม่ สำนักงานจังหวัดเชียงใหม่ ขนส่งจังหวัดเชียงใหม่ สหกรณ์นครลานนาเดินรถและบริษัท ชัยพัฒนาขนส่งเชียงใหม่ จำกัด และภาควิชาโยธา
คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ทำให้ได้ข้อสรุปความร่วมมือและความต้องการที่จะแก้ไขปัญหาร่วมกัน ทั้งนี้ที่ประชุมจึงได้ขอความร่วมจากภาควิชาโยธา  คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ให้เป็นหลักสำคัญในการจัดตั้งคณะทำงานเพื่อทำการศึกษาหาแนวทางในการปรับปรุงประสิทธิภาพระบบโดยสารขนส่งและเป็นฝ่ายประสานงานระหว่างหน่วยงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้การแก้ปัญหาสามารถขับเคลื่อนไปได้โดยไม่ยึดติดกับกรอบการทำงาน งบประมาณและขั้นตอนที่ยุ่งยากซับซ้อนของหน่วยงานใด ๆ มีความคล่องตัวในการทำงานและมีเป้าประสงค์ที่ชัดเจน โดยมุ่งเสนอแนวทางการปรับปรุงประสิทธิภาพระบบโดยสารขนส่งสาธารณะของเมืองเชียงใหม่ ให้สามารถแก้ปัญหาได้อย่างยั่งยืน เพื่อปรับปรุงประสิทธิภาพการให้บริการและการบริหารจัดการให้เป็นระบบที่มีมาตรฐาน สร้างความพึงพอใจให้กับผู้ใช้บริการ และสามารถรักษามาตรฐานการบริการไว้ได้อย่างต่อเนื่องยาวนาน

ในการศึกษาข้อมูลการจัดการระบบขนส่งทั้งในและต่างประเทศ ทำให้คณะทำงานเล็งเห็นว่าแนวทางการแก้ไขปัญหาระบบโดยขนส่งด้วยรถประจำทางของจังหวัดเชียงใหม่สามารถการแก้ปัญหาและจัดการได้ โดยพิจารณาจากความต้องการด้านการโดยสารขนส่งสาธารณะและมุ่งเน้นการแก้ปัญหาที่ใช้ทรัพยากรที่เกี่ยวข้องอย่างคุ้มค่า สิ่งสำคัญที่ต้องคำนึงถึงในการจัดระบบโดยสารขนส่งสาธารณะสำหรับเมืองเชียงใหม่ คือ ระยะเวลา ทั้งเวลาที่ใช้ในการเดินทาง เวลาในการรอคอยและระยะเวลาในการเปลี่ยนรถ ค่าใช้จ่ายในการดำเนินการ ค่าโดยสาร ความสามารถในการเข้าถึงทุกพื้นที่ ความปลอดภัย ความตรงต่อเวลา และความสะดวกสบายในการใช้บริการ การออกแบบการปรับปรุงและการศึกษาความเป็นไปได้ของการจัดการระบบรถประจำทางของเทศบาลนครเชียงใหม่จึงต้องทำการศึกษาถึงปัจจัยที่เกี่ยวข้องทั้งจากแง่มุมของผู้ให้บริการและผู้ใช้บริการ โดยจำเป็นต้องมีการศึกษาข้อมูลเชิงลึก ผลกระทบที่เกิดขึ้น ทางเลือกที่เป็นไปได้ในการแก้ไขปัญหา ตลอดจนการทำการทดสอบเส้นทางการเดินรถที่ถูกออกแบบเพื่อตอบสนองความต้องการ การจัดทำโครงการนำร่องเพื่อศึกษาความเป็นไปได้ของโครงการและศึกษาถึงความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์ เพื่อตอบโจทย์ของการแก้ปัญหาการจัดการระบบได้ครบทุกด้าน นอกจากนี้ยังสามารถใช้เป็นข้อมูลพื้นฐานในการพัฒนาระบบโดยสารขนส่งสาธารณะต่อไปในอนาคตได้

วัตถุประสงค์

  1. เพื่อให้เกิดความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน และประชาชน เช่น เทศบาลนครเชียงใหม่ สำนักงานจังหวัดเชียงใหม่ ขนส่งจังหวัดเชียงใหม่ สหกรณ์นครลานนาเดินรถ บริษัท ชัยพัฒนาขนส่งเชียงใหม่ จำกัด และคณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เพื่อนำไปสู่การจัดตั้งเครือข่ายโดยสารขนส่งสาธารณะของจังหวัดเชียงใหม่
  2. เพื่อรวบรวมข้อมูลสถานการณ์ปัจจุบันเกี่ยวกับการจัดการระบบโดยสารขนส่งสาธารณะในจังหวัดเชียงใหม่
  3. เพื่อวางแผนและศึกษาความเป็นไปได้ในการดำเนินการจัดระบบการเดินรถ กำหนดเส้นทางหลักในการเดินรถ สถานี จุดจอดรับและที่จอดรถ การเก็บค่าโดยสาร และการบริหารจัดการของรถโดยสารขนส่งสาธารณะในจังหวัดเชียงใหม่
  4. เพื่อออกแบบและจัดทำตารางการเดินรถ เวลาในการเข้าถึงจุดจอดที่มีความถูกต้องแม่นยำ พร้อมทั้งเสนอข้อมูลที่เป็นประโยชน์ให้แก่ผู้ใช้บริการ
  5. เพื่อนำเสนอเทคโนโลยีที่เหมาะสมผ่านโครงการนำร่องการปรับปรุงประสิทธิภาพระบบรถโดยสารขนส่งสาธารณะของจังหวัดเชียงใหม่