งานวิจัย : โครงการนำร่อง ศึกษาข้อมูลเบื้องต้นเพื่อการยกระดับความเป็นอยู่ของชุมชน อำเภอเมือง จังหวัดแม่ฮ่องสอน
นักวิจัย : ผศ.ดร.ถาวร อ่อนประไพ
วันเริ่มต้นโครงการ : 01/06/2006
วันสิ้นสุดโครงการ : 31/08/2006
จังหวัด : แม่ฮ่องสอน
เอกสารประกอบ :

ความเป็นมาของโครงการ

จากผลการดำเนินงานวิจัย “ฐานข้อมูลเชิงพื้นที่เพื่อสนับสนุนการตัดสินใจการแก้ไขปัญหาความยากจนเชิงบูรณาการของราษฎร จังหวัดแม่ฮ่องสอน” ที่ได้ทำการสำรวจและสร้างฐานข้อมูลเชิงพื้นที่ของเกษตรกรรายครัวเรือน รวมทั้งการประสานงานระหว่างภาคประชาชน หน่วยงานภาครัฐ และภาควิชาการ ในการเสนอข้อมูลและรูปแบบการแก้ไขปัญหาสิทธิที่ดินทำกินโดยยึดถือพื้นฐานของการประณีประนอม ได้ชี้ให้เห็นว่าปัญหาเรื่องสิทธิที่ดินทำกินซึ่งเป็นปัญหาหลักของประชากรที่ตั้งถิ่นฐานในเขตห่างไกลจากเมืองโดยเฉพาะชุมชนที่อยู่อาศัยในเขตสภาพภูมิประเทศที่เป็นป่าเขา มีส่วนสัมพันธ์กับระดับความเป็นอยู่ของชุมชนที่มีความหลากหลายทั้งในความพอเพียงและความยั่งยืน ตัวอย่างเช่น หมู่บ้านซึ่งอยู่ในพื้นที่ห่างไกลจากเมืองและมีพื้นที่ทำกินตกอยู่ในเขตป่าต้นน้ำและเขตอนุรักษ์พันธุ์สัตว์ป่า ราษฎรส่วนใหญ่ที่เป็นชาวเขาเผ่ากะเหรี่ยง (41.9% ของประชากร) ประกอบอาชีพการเกษตรแบบไร่หมุนเวียน ซึ่งการทำการเกษตรระบบดังกล่าวในเขตพื้นที่เขตป่าต้นน้ำ เป็นปัญหาขัดแย้งระหว่างชุมชนและหน่วยงานภาครัฐโดยเฉพาะหน่วยงานป่าไม้ ซึ่งปัญหาความขัดแย้งดังกล่าวส่งผลต่อระดับความเป็นอยู่โดยเฉพาะความมั่นคงของชุมชน

งานวิจัยภายใต้โครงการฐานข้อมูลเชิงพื้นที่เพื่อสนับสนุนการตัดสินใจการแก้ไขปัญหาความยากจนเชิงบูรณาการของราษฎร จังหวัดแม่ฮ่องสอน ที่ได้ทำการพัฒนาฐานข้อมูลเชิงพื้นที่ของเกษตรกรรายครัวเรือนของหมู่บ้านนำร่อง 12 หมู่บ้าน ในเขตพื้นที่ 4 อำเภอ (ภาพที่ 1 และ ตารางที่ 1) รวมทั้งวิเคราะห์ตัวชี้วัดระดับความเป็นอยู่ และประสานงานร่วมกันระหว่างภาคประชาชน หน่วยงานภาครัฐและภาควิชาการ ในการที่จะเสนอข้อมูลและรูปแบบการแก้ไขปัญหาสิทธิที่ทำกิน เป็นจุดเริ่มต้นของการแก้ไขปัญหาที่ดินทำกินให้กับราษฎร แต่การที่จะยกระดับความเป็นอยู่โดยเฉพาะการสร้างความเข้มแข็งและความยั่งยืนให้กับชุมชนที่อยู่ในพื้นที่ห่างไกลซึ่งกว่าร้อยละ 90 ของพื้นที่ในจังหวัดแม่ฮ่องสอนมีสภาพภูมิประเทศเป็นป่าและเขาที่มีชุมชนหลายเผ่าพันธุ์ตั้งอาศัยอยู่ จะต้องมีการวิจัยเพื่อพัฒนารูปแบบของการยกระดับความเป็นอยู่ของชุมชน โดยที่รูปแบบดังกล่าวจะต้องสามารถลดปัญหาความขัดแย้งในเรื่องที่ทำกิน เช่นการจำกัดหรือลดขนาดของพื้นที่การทำไร่หมุนเวียน รวมทั้งการสร้างความเข้มแข็งและยั่งยืนของชุมชนโดยมุ่งเน้นความพอเพียงของเศรษฐกิจชุมชน และการยกระดับความเป็นอยู่ที่สัมพันธ์กับสภาพพื้นที่ที่ชุมชนนั้น ๆ ตั้งอยู่

โครงการวิจัยนี้เป็นโครงการนำร่องระยะสั้นเพื่อศึกษาข้อมูลเบื้องต้นที่เกี่ยวกับสภาพปัญหา ความต้องการที่แท้จริงของประชากรในพื้นที่ เพื่อเป็นข้อมูลที่นำไปสู่การพัฒนาโครงการวิจัยเต็มรูปแบบเพื่อการยกระดับความเป็นอยู่ของชุมชนในอำเภอเมือง จังหวัดแม่ฮ่องสอน ในขณะเดียวกันโครงการนำร่องระยะสั้นนี้ก็จะทำการศึกษาเพื่อพัฒนาโครงสร้างของระบบฐานข้อมูลทรัพยากรท้องถิ่น ที่เหมาะสมกับการใช้งานในระดับ อบต. และสร้างกลไกเชื่อมโยงของการพัฒนาระหว่างหน่วยงานรัฐ (เช่นอำเภอ) หน่วยงานท้องถิ่น (เช่น อบต.) ภาคเอกชน และภาควิชาการ เพื่อการยกระดับความเป็นอยู่ของชุมชน โดยพิจารณารูปแบบของความเป็นอยู่อย่างพอเพียงและยั่งยืน โดยการสร้างอาชีพที่สัมพันธ์กับทรัพยากร สภาพแวดล้อม และความเป็นอยู่ของประชากรในระดับชุมชน นอกจากนั้นฐานข้อมูลที่จะพัฒนาขึ้นก็ยังจะเป็นข้อมูลสำหรับใช้สนับสนุนในการแก้ไขปัญหาความยากจนเชิงบูรณาการของราษฎร จังหวัดแม่ฮ่องสอน ทั้งนี้ต้นแบบระบบฐานข้อมูลทรัพยากรท้องถิ่นและกลไกการประสานงานระหว่างหน่วยงานรัฐ หน่วยงานท้องถิ่น ภาคเอกชน และภาควิชาการ จากโครงการวิจัยนำร่องระยะสั้นนี้ จะได้นำมาใช้ในการทำการขยายพื้นที่การศึกษาเพื่อให้ครอบคลุมทุกตำบลของอำเภอเมือง จังหวัดแม่ฮ่องสอนต่อไป

วัตถุประสงค์

  1. ศึกษาและรวบรวมข้อมูลเบื้องต้นสำหรับการยกระดับความเป็นอยู่ของชุมชนที่อยู่ในพื้นที่ชนบทของ อำเภอเมือง จังหวัดแม่ฮ่องสอน
  2. พัฒนารูปแบบของกลไกและการเชื่อมโยงระหว่าง อบต.(ประชาชน) อำเภอ หน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และภาควิชาการ เพื่อการพัฒนาพื้นที่ในการยกระดับความเป็นอยู่ของประชากรในระดับชุมชน
  3. พัฒนาโครงสร้างของระบบฐานข้อมูลทรัพยากรท้องถิ่นใน อบต. ต้นแบบ เพื่อใช้สนับสนุนการพัฒนาที่จะนำไปสู่การยกระดับความเป็นอยู่ของชุมชน
    ทำร่างข้อเสนอโครงการวิจัย การยกระดับความเป็นอยู่ของชุมชนที่เต็มรูปแบบ ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ทั้งอำเภอเมือง จ.แม่ฮ่องสอน