งานวิจัย : ศักยภาพและอุปสรรคการค้าชายแดน: จังหวัดแม่ฮ่องสอน
นักวิจัย : อ.สิทธิพร ภู่นริศ
วันเริ่มต้นโครงการ : 01/08/2006
วันสิ้นสุดโครงการ : 31/01/2007
จังหวัด : แม่ฮ่องสอน
เอกสารประกอบ :

ความเป็นมาของโครงการ

การค้าขายตามแนวชายแดน เป็นการค้าขายในระดับท้องถิ่นที่เกิดขึ้นบริเวณชายแดนในระหว่างประชาชน ชุมชน หรือผู้ที่ประกอบการค้าขายที่มีถิ่นภูมิลำเนาอยู่คนละประเทศ โดยที่การค้าขายตามแนวชายแดนไม่จำเป็นต้องมีสัญญาทางการค้าขายระหว่างกันที่ยุ่งยากหรือสลับซับซ้อนอาศัยแต่เพียงความไว้เนื้อเชื่อใจกันเท่านั้น ซึ่งสินค้าส่วนใหญ่ที่ทำการค้าขายกันก็จะเป็นสินค้าเกี่ยวกับอุปโภคบริโภคที่จำเป็นต้องใช้ในชีวิตประจำวัน โดยมีการใช้เงินสกุลท้องถิ่นในการชำระราคา ซึ่งการค้าขายตามแนวชายแดนนั้นมีทั้งการค้าขายที่ผ่านพิธีการทางศุลกากรและการค้าขายที่ไม่ผ่านพิธีการทางศุลกากร

การค้าขายตามแนวชายแดนของประเทศไทยโดยเฉพาะในส่วนของจังหวัดแม่ฮ่องสอนนั้น จังหวัดแม่ฮ่องสอนเป็นจังหวัดที่มีแนวเขตพรมแดนในทุกอำเภอติดต่อกับประเทศพม่า ราษฎรตามแนวชายแดนของประเทศไทยและประเทศพม่าจึงมีการติดต่อซื้อขายแลกเปลี่ยนสินค้าระหว่างกันมาเป็นเวลานานแล้ว ซึ่งการค้าขายตามแนวชายแดนดังกล่าวมักจะมีลักษณะเป็นการค้าขายระหว่างประชาชนชาวไทยกับประชาชนชาวพม่าที่เป็นชนกลุ่มน้อยที่มีความหลากหลายทางเชื้อชาติ ซึ่งชนกลุ่มน้อยบางกลุ่มยังมีปัญหากับรัฐบาลพม่าอยู่

การค้าขายตามแนวชายแดนในจังหวัดแม่ฮ่องสอนนั้น ถึงแม้ว่าจะมีมูลค่าทางเศรษฐกิจ ที่สูงขึ้นเมื่อเทียบกับการค้าขายตามแนวชายแดนในสมัยอดีตก็ตาม แต่การค้าขายตามแนวชายแดนในจังหวัดแม่ฮ่องสอนนั้นก็ยังไม่สามารถเติบโตเทียบเท่ากับการค้าขายตามแนวชายแดนในอีกหลายๆจังหวัด ซึ่งสาเหตุประการสำคัญก็คือ อุปสรรคเกี่ยวกับการค้าขายตามแนวชายแดนที่จังหวัดแม่ฮ่องสอน ประสบอยู่นั่นเอง ซึ่งอุปสรรคเหล่านี้เองที่เป็นตัวฉุดรั้งการพัฒนาการค้าขายตามแนวชายแดนในจังหวัดแม่ฮ่องสอนทำให้ไม่สามารถพัฒนาได้เต็มตามศักยภาพที่มีอยู่

ด้วยเหตุนี้เอง การค้าขายตามแนวชายแดนในจังหวัดแม่ฮ่องสอน ในระยะหลังจึงเกิดกระบวนการค้าขายนอกระบบ กล่าวคือ ไม่ผ่านพิธีการศุลกากร และการลักลอบนำสินค้าเข้ามาในประเทศและส่งสินค้าออกนอกประเทศมากยิ่งขึ้นเพื่อหลีกเลี่ยงปัญหาอุปสรรคทางการค้าชายแดนดังกล่าว ซึ่งในท้ายที่สุดแล้วก็กลายเป็นปัญหาของระบบการค้าขายตามแนวชายแดนจังหวัดแม่ฮ่องสอนในที่สุด

วัตถุประสงค์

  1. เพื่อสำรวจสถานการณ์การค้าขายตามแนวชายแดนทั้งในส่วนที่ดีและส่วนที่เป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาการค้าในจังหวัดแม่ฮ่องสอน
  2. เพื่อสร้างเวทีสำหรับเสนอข้อเท็จจริงเกี่ยวกับปัญหาการค้าขายตามแนวชายแดน และระดมความคิดเห็นจากผู้ที่เกี่ยวข้องทั้งนี้ไม่ว่าจะเป็นภาคราชการ ภาคเอกชนและภาควิชาการ
  3. เพื่อนำข้อเท็จจริงที่ได้รับจาก ข้อ ๑ และข้อ ๒ มาศึกษาเพื่อพัฒนาแก้ไขปัญหาการค้าขายตามแนวชายแดนของจังหวัดแม่ฮ่องสอนต่อไป