งานวิจัย : การพัฒนาระบบการผลิตผักปลอดสารพิษเพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจและการเข้าถึงอาหารปลอดภัยในชุมชน
นักวิจัย : อ.จตุรงค์ พวงมณี
วันเริ่มต้นโครงการ : 15/03/2009
วันสิ้นสุดโครงการ : 14/03/2010
จังหวัด : เชียงใหม่
เอกสารประกอบ :

ความเป็นมาของโครงการ

จากการศึกษาการเปรียบเทียบภาวะสุขภาพของเกษตรกรที่ใช้สารเคมีทางการเกษตรกับ เกษตรกรใช้วิธีการผลิตแบบเกษตรอินทรีย์ บ้านแม่ข่องใต้ ตำบลแม่ก๊า อำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่ (อนนท์ วิสุทธธนานนท์ และ คณะ , 2551) โดยแบ่งเป็นกลุ่มเกษตรกรที่ใช้สารเคมี 61 ราย และเกษตรกรที่ใช้วิธีการผลิตแบบเกษตรอินทรีย์จำนวน 41 ราย พบว่าเกษตรกรในกลุ่มที่ใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชผสมสารเคมีเกินปริมาณที่ฉลากกำหนดร้อยละ 84 เพื่อต้องการป้องกันกำจัดแมลงศัตรูพืชได้ผลดี และให้ผลผลิตมีความสวยงามหน้ารับประทาน ผลจากการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชทำให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งที่มีชีวิต สภาพแวดล้อม และห่วงโซ่อาหาร และจากการศึกษา และผลการเจาะเลือดหาระดับเอ็นไซม์คลอรินเอสเตอเรส ในเกษตรกรกลุ่มตัวอย่างที่ใช้สารเคมีพบว่าอยู่ในอัตราเสี่ยงและไม่ปลอดภัยร้อยละ 51.6 เกษตรกรใช้วิธีการผลิตแบบเกษตรอินทรีย์ อยู่ในอัตราเสี่ยงและไม่ปลอดภัยร้อยละ 47.5 ผลของการเจาะเลือดของเกษตรรกรทั้ง 2 กลุ่ม มีอัตราเสี่ยงและไม่ปลอดภัยไม่มีความแตกต่างในทางสถิติ และผลการศึกษายังพบว่ากลุ่มเกษตรกรในระบบการผลิตที่ใช้สารเคมี และระบบการผลิตแบบเกษตรอินทรีย์เกษตรกรมีอาการที่เกิดจากผลกระทบของการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช 3 ระดับได้แก่ อาการรุนแรงน้อย มีผื่นคันที่ผิวหนัง ปวดศีรษะ แสบตา อาการรุนแรงปานกลาง เป็นตะคริว ตาพร่ามัว และเลือดกำเดาออก ผลจากการศึกษาแสดงให้เห็นว่ากลุ่มเกษตรอินทรีย์ซึ่งเป็นกลุ่มที่ไม่ใช้สารเคมีในการผลิตมีความเสี่ยงเท่ากับกลุ่มเกษตรกรที่ใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช ด้วยเหตุนี้ทำให้เกษตรกรมีความตระหนักถึงอันตรายที่เกิดจากการใช้สารเคมี

จากการประชุมเกษตรกรบ้านแม่ก๊า อ.สันป่าตอง จ.เชียงใหม่ ร่วมกับนักวิชาการของศูนย์วิจัยเพื่อเพิ่มผลผลิตทางเกษตรและเครือข่ายวิจัยเพื่อการพัฒนาเชิงพื้นที่ ภาคเหนือตอนบน ในวันที่ 3 ธันวาคม 2551 อีกทั้งการเข้าดูงานโครงการผักปลอดสารพิษ ณ สถานีวิจัยเกษตรเขตชลประทาน วันที่ 13 ธันวาคม 2551 พบว่ากลุ่มเกษตรกรแสดงเจตนารมณ์ที่จะเปลี่ยนระบบการผลิตเป็นแบบไม่ใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช และต้องการการสนับสนุนความรู้หรือเทคโนโลยีด้านการผลิต และด้านการตลาดพืชปลอดสารพิษ เพื่อแก้ปัญหาที่ประสบอยู่ในปัจจุบัน

ทางสถานีวิจัยการเกษตรเขตชลประทาน ศูนย์วิจัยเพื่อเพิ่มผลผลิตทางเกษตร ได้เล็งเห็นถึงปัญหาและความสำคัญในเรื่องนี้ ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2538 เป็นต้นมาทางคณะผู้วิจัยจึงได้ทำการศึกษาหาวิธีการผลิตผักโดยไม่ใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช โดยใช้วิธีการบริหารศัตรูพืชแบบผสมผสาน (ไม่ใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช) จนได้รับความสำเร็จในปี พ.ศ. 2541 พร้อมที่จะนำถ่ายทอดเทคโนโลยีสู่เกษตรกร และทำการศึกษาระบบการผลิตผักปลอดสารพิษ การเสริมสร้างความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจ และการเข้าถึงอาหารปลอดภัยในชุมชน

วัตถุประสงค์

1. เพื่อศึกษารูปแบบที่เหมาะสมของระบบการปลูกพืชผักปลอดสารพิษและสร้างเครือข่ายกลุ่มเกษตรกรผู้ผลิตผักปลอด
สารพิษ
2. เพื่อเผยแพร่ความรู้ด้านการผลิตผักปลอดสารพิษ และสนับสนุนให้เกษตรกรนำขยายผลในระดับไร่นา
3. เพื่อศึกษาการเข้าถึงอาหารปลอดภัยในชุมชน และเสริมสร้างความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจ